Το λόγιο κείμενο του Νομοκάνονα (‘Νομίμου”) του νοταρίου Θηβών Μανουήλ Μαλαξού (16ος αι.): μία πρώτη προσέγγιση

Η παρούσα ανακοίνωση έχει στόχο να παρουσιάσει τα πρώτα συμπεράσματα από το ερευνητικό έργο που εκπονείται από το ΚΕΙΕΔ της Ακαδημίας Αθηνών σχετικά με την κριτική έκδοση και την αποκατάσταση του λογίου κειμένου του Νομοκάνονα («Νομίμου») του νοταρίου Θηβών Μανουήλ Μαλαξού. Ο λόγιος Μανουήλ Μαλαξός από το Ναύπλιο της Πελοποννήσου, χρημάτισε κωδικογράφος του Βατικανού και νοτάριος της μητρόπολης Θηβών της Βοιωτίας. Υπήρξε ο συντάκτης του «Νομίμου», ενός Νομοκάνονα, που περιλαμβάνει διατάξεις αστικού, ποινικού και εκκλησιαστικού δικαίου. Η συμπιληματική αυτή συλλογή με επιλογή νομικών κειμένων της βυζαντινής περιόδου διαρθρώνεται κατά θέμα. Η λόγια μορφή του κειμένου, η οποία είναι και η αρχική, διασώζεται σε πέντε (5) χειρόγραφα (Αθηναϊκός κώδικας 8 της Ακαδημίας Αθηνών, Ottoboniensis gr. 97, Ιβήρων Αγίου Όρους 287, Ρουμανικής Ακαδημίας Βουκουρεστίου 278 και Vaticanus gr. 2590). Πιθανόν ο κώδικας Ottoboniensis gr. 97 να είναι το πρωτότυπο της πρωταρχικής σύνθεσης του συγκεκριμένου Νομοκάνονα (1561). Πολύ γρήγορα ακολούθησε παράφραση του αρχικού κειμένου στη δημώδη γλώσσα (1562/1563) και με βάση αυτή προήλθαν εκτενέστερες ή συνεπτυγμένες παραλλαγές, οι οποίες διασώζονται σε πάρα πολλά χειρόγραφα. Η εκπόνηση της κριτικής έκδοσης του λόγιου κειμένου με βάση τα παραπάνω μνημονευθέντα χειρόγραφα από το ΚΕΙΕΔ της Ακαδημίας Αθηνών έρχεται να καλύψει μία καίρια επιστημονική ανάγκη, δεδομένου ότι ο Νομοκάνονας του Μανουήλ Μαλαξού αποτελεί τη σημαντικότερη πηγή του μεταβυζαντινού δικαίου. Η επίδρασή του ήταν πολύ σημαντική στον ελληνικό και στον βαλκανικό χώρο μέχρι και τα μέσα του 18ου αι.