Η συμβολή στην θεωρία της ψαλτικής τέχνης από αγιορείτες διδασκάλους

Το Άγιον Όρος είναι ένας τόπος αγιασμένος στον οποίο οι πατέρες, πάνω από μια χιλιετία, δοξολογούν τον Τριαδικό Θεό «ἐν ᾠδαῖς καὶ ὕμνοις». Είναι το μουσικό εργαστήριο όπου δημιουργήθηκαν, αντιγράφηκαν και διασώθηκαν συνθέσεις βυζαντινών και μεταβυζαντινών μελουργών, αποτυπώνοντας τη μουσική μας παράδοση, ψαλτική και κοσμική, στους χειρόγραφους κώδικες. Είναι γνωστό ότι όλη σχεδόν η μουσική παράδοση της βυζαντινής και μεταβυζαντινής περιόδου, έχει καταγραφεί στους χιλιάδες μουσικούς κώδικες και πολλοί εξ αυτών φυλάσσονται στις προθήκες των Βιβλιοθηκών των Μονών και των Σκητών του Αγίου Όρους. Θα μπορούσαμε, συνεπώς, να πούμε ότι το Άγιον Όρος είναι ο σπουδαιότερος θεματοφύλακας του Ελληνικού μουσικού πολιτισμού. Ήδη από τον 12ο αιώνα καταγράφονται οι πρώτες θεωρητικές πραγματείες φτάνοντας μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα με την συγγραφή του Μεγάλου Θεωρητικού από τον Αρχιμανδρίτη Χρύσανθο, προκειμένου να περιγράψουν την διδασκαλία της ψαλτικής με έναν πιο περιγραφικό τρόπο. Άλλοτε ως μια νουθεσία ενός πεζού κειμένου, όπου αναλύεται η θεωρία των ήχων και των σημαδιών και άλλοτε εν είδη ερωταποκρίσεων. Ένα άλλο σημαντικό μέσον εκμάθησης της μουσικοθεωρητικής πλευράς της ψαλτικής στην χρονική περίοδο προ της Νέας Μεθόδου, ήταν η χρήση διαγραμμάτων, κανονίων και μεθόδων. Δάσκαλοι όπως ο Ιωάννης Κουκουζέλης, ο Ιωάννης Πλουσιαδηνός, ο Λάσκαρης, κ.α. μας παρέδωσαν τα διαγράμματα και τα Κανόνιά τους προκειμένου να αποτυπώσουν εν είδη πινάκων και διαφόρων σχεδίων τις σχέσεις των ήχων και των φωνών. Γνωστά παραδείγματα αυτών των διαγραμμάτων είναι ο Τροχός της Οκταηχίας, το Δέντρο της Παραλλαγής, το Κανόνιον του Ιωάννου Λασκάρεως, του Ιακώβου Πρωτοψάλτου, του Ματθαίου Τζιγάλα κ.α. Στην παρούσα εισήγησή μας θα προσπαθήσουμε να παρουσιάσουμε τους Αγιορείτες κωδικογράφους που συνέγραψαν τα μουσικοθεωρητικά κείμενα, κατέγραψαν μουσικά παραδείγματα και εξηγήσεις, δίνοντας απαντήσεις και ερμηνείες πάνω στα καίρια θέματα της θεωρίας και της εξηγήσεως της σημειογραφίας της ψαλτικής τέχνης.